Argentyna

Historia

Wczesne dzieje

Niewiele wiadomo na temat pierwszych mieszkańców regionu. Tylko w północno-zachodniej Argentynie żyła tubylcza społeczność mająca kulturę materialną. Byli społecznością rolniczą (co widać w ruinach na północ od Jujuy), ale ich znaczenie zostało później przyćmione przez Chilijskich Araukan. Europejczycy najpewniej dotarli tutaj dopiero w 1502 roku podczas podróży Amerigo Vespucciego. Mieszkańcy południowych regionów parali się wówczas łowiectwem i rybołówstwem, podczas gdy mieszkający na północnym-zachodzie Inkowie byli dość rozwiniętą społecznością rolniczą o czym świadczy to, że wybudowali drogę jeszcze przed przybyciem Hiszpan. Poszukiwania południowo-zachodniej drogi do Azji i Indii Wschodnich przywiodły Juana Díaza de Solís do ujścia La Platy w 1516 roku. Ferdynand Magellan wpłynął do estuarium w 1520 roku, a Sebastian Cabot popłynął w górę rzek Parana i Paragwaj. Jego uwielbienie dla tubylczych ozdób może być przyczyną nadania nazw la Plata (srebrna rzeka) i Argentyna (srebrna).

W 1536 roku Pedro de Mendoza założył pierwszą osadę w miejscu dzisiejszego Buenos Aires, ale ataki tubylców zmusiły go do opuszczenia jej, co spowodowało, że Asunción bezsprzecznie stało się najważniejszym miastem ujścia la Platy. Buenos Aires zostało ponownie założone przez Juana de Garay w 1580 roku. Jego zięć, Hernando Arias de Saavedra (Hernandios), zapewnił podział terytoriów ujścia la Platy, a Buenos Aires osiągnęło w 1617 roku coś na kształt połowicznej niepodległości pod wicekrólestwem Peru. Merkantylizm, jednakże, mocno zahamował handel Buenos Aires i przemyt, szczególnie z portugalskimi kupcami w Brazylii, stał się akceptowalnym zajęciem. Podczas gdy miasta dzisiejszej zachodniej i północnozachodniej Argentyny rozrastały się dzięki zaopatrywaniu górniczych miasteczek w Andach, Buenos Aires było zagrożone przez konkurencje z Portugalii. W osiemnastym wieku gauczowie zaczęli polować na na żyjące dziko w dużych stadach bydło, które wprowadzono na tereny Pampy w latach pięćdziesiątych szesnastego wieku, dla ich skór i tłuszczu.

W 1776 roku rząd hiszpański uczynił Buenos Aires wolnym portem i stolicą wicekrólestwa, na którego terenie znajdowały się dzisiejsze Argentyna, Urugwaj, Paragwaj i (chwilowo) Boliwia. W wyniku tego połączenia narodziła się idea wielkiej Argentyny, która miałaby zawierać w sobie wszystkie kraje ujścia La Platy. Był to sen, który nawiedzał wielu argentyńskich polityków po uzyskaniu niepodległości.


Niepodległość i dziewiętnasty wiek

Preludium do niepodległości był brytyjski atak na Buenos Aires. Admirał sir Home Popham i generał William Carr Beresford zajęli miasto w 1806 roku, po tym jak zbiegł hiszpański wicekról. Argentyńska milicja pod komendą Jacquesa de Liniers zakończyła brytyjską okupację i pokonała ponowny atak sił generała Johna Whitelocke’a w 1807 r.

25 maja 1810 roku (25 maja to argentyńskie święto narodowe), siły rewolucyjne, pozornie wspierając zdetronizowanych przez Napoleona Burbonów, obalili wicekróla i kontrolę nad rządem przejęła junta. Skutkiem tego była wojna przeciwko zwolennikom korony. Patrioci pod wodzą Manuela Belgrano wygrali w 1812 roku pod Tucamán. 9 lipca 1816 roku kongres w Tucamán ogłosił niepodległość Zjednoczonych Prowinicji La Platy. Pozostałymi generałami patriotami byli Mariano Moren, Juan Martín de Pueyrredón i José de San Martín.Pomimo nadziei na zjednoczenie Urugwaj i Paragwaj poszły swoimi własnymi ścieżkami.

W Argentynie zaczęły się spory pomiędzy tymi, którzy chcieli zjednoczenia kraju, a tymi którzy nie chcieli być zdominowani przez Buenos Aires. Po uzyskaniu niepodległości w kraju zapanowała właściwie ciągła wojna domowa, z wieloma przewrotami organizowanymi przez frakcje regionalne, społeczne lub polityczne. Rządy silnej ręki wprowadzane przez dyktatorów, zwanych caudillo, zmieniały się z okresami rządów demokratycznych, w których zbyt często panował zamęt.

Wybór Bernardino Rivadavii w 1826 roku nie zakończył panującej anarchii. Unitarianie, którzy wspierali scentralizowany rząd zdominowany przez Buenos Aires stali naprzeciw federalistów, którzy żywili urazę wobec oligarchii Buenos Aires i którzy byli wspierani przez autokratycznych caudillo z oddziałami gauczów. Unitarianie odnieśli chwilowy sukces gdy Argentyńczycy zjednoczyli się by pomóc Urugwajowi odeprzeć brazylijskich zdobywców podczas bitwy pod Ituzaingó w 1827 roku, która to doprowadziła do niepodległości Urugwaju. Jednakże konflikt wewnętrzny wkrótce rozgorzał na nowo i nie został stłumiony nawet, gdy generał Juan Manuel De Rosas, najbardziej niesławny z caudillo założył dyktaturę, która przetrwała od 1835 do 1852 r. Ironią było to, że ten federalistyczny przywódca, który teoretycznie był tylko gubernatorem Buenos Aires, zrobił więcej dla zjednoczenia kraju niż unitarianie. Również ironią było to, że ten wróg intelektualistów pobudził swych politycznych wrogów, aby na wygnaniu stworzyli jedne z najlepszych dzieł hiszpanoamerykańskiego okresu romantyzmu. Wśród tych pisarzy byli Domingo F. Sarmiento, Bartolomé Mitre, José Mármol, i Esteban Echeverría. Rządy Rosasa zostały obalone w 1852 roku przez generała Justo José de Urquiza, który to zwołał zgromadzenie konstytucyjne w Santa Fe. Konstytucję, która bazowała na zasadach sformułowanych przez Juana Bautiste Aberdiego przyjęto w 1853 r. Mitre denuncjując Urquize jako caudillo, spowodował tymczasową secesję prowincji Buenos Aires w roku 1861 i upadek planów Urquizy. Pod rządami Mitry w latach 1862-1868, Sarmienty (1868 – 1874) i Nicolása Avellanedy w latach 1874-1880 wybudowano szkoły, rozpoczęto roboty publiczne i wprowadzono liberalne reformy. Wojna potrójnego sojuszu, którą stoczono w latach 1865 – 1870 nie dała Argentynie wiele przewagi.

W 1880 roku zatriumfował federalizm, a generał Julio A. Roca został prezydentem (1880 – 1886). Buenos Aires pozostało stolicą, ale utworzono okręg federalny, a stolicą prowincji Buenos Aires została La Plata. Argentyna rozkwitła pod rządami Roci. Podbój ludności autochtonicznej przez wojska generała Roci w latach 1878 – 1879 umożliwił kolonizację regionu na południu i południowym zachodzie kraju. Już wtedy Pampa zaczęła przechodzić swoją przemianę rolną. Imigracja Europejczyków pozwoliła na zaludnienie terenu i uczyniła Argentynę jednym ze spichlerzy świata.

Wprowadzenie instalacji chłodniczych na mięso pozwoliło na rozwój handlu. Brytyjczycy byli nie tylko głównymi konsumentami argentyńskich produktów, ale również zainwestowali znaczne kwoty w budowę fabryk, przedsiębiorstw użyteczności publicznej i kolei, która została znacjonalizowana w 1948 r. Czyniono wysiłki, aby ukrócić władzę wielkich właścicieli ziemskich, ale były one pozornie skuteczne. Również wojskowa tradycja ciągle grała role w polityce. Armia często łączyła się z konserwatystami, a później z rosnącymi szeregami robotników by zmieniać rząd poprzez przewroty wojskowe.


Początek dwudziestego wieku

W trakcie drugiej kadencja Roci, która trwała od 1898 – 1904 Argentyna wyszła z kryzysów jakie narosły w tych latach. W roku 1902 zażegnano poważny spór graniczny z Chile, a wieczysty pokój między tymi dwoma narodami uczczono pomnikiem Chrystysa Zbawiciela Andów. Nawet przed pierwszą wojną światową Argentyna utrzymywała neutralność. Ten bogaty naród zaczął działać jako adwokat praw i interesów Ameryki Łacińskiej w całości, co szczególnie pokazywali Carlos Calvo, Luis M. Drago i w późniejszym okresie Carlos Saavedra Lamas.

Problemy wewnętrzne ciągle jednak pozostawały dokuczliwe. Reformy wyborcze, wprowadzone przez Roqua Sáenza Peñę w latach 1910 – 14 doprowadziły do zwycięstwa partii radykałów pod rządem Hipólito Irigoyena w latach 1916 – 1922. Irigoyen wprowadził ustawodawstwo społeczne, ale gdy po prezydenturze Marcelo T. de Alveara wrócił do władzy w 1928 roku, jego polityka wzbudziła wiele niezadowolenia, nawet w ramach jego własnejpartii. W roku 1930 został usunięty ze stanowiska przez generała José F. Uriburu. W wyniku tego konserwatywna oligarchia, teraz ze skłonnościami faszystowskimi, wróciła do władzy.Rząd Agustína P. Justy w latach 1932 – 1938 spotkał się z opozycją ruchów rewolucyjnych i koalicja liberałów i konserwatystów wygrała wybory. Radykalny przywódca Roberto M. Ortiz został prezydentem w roku 1938, ale ciężka choroba zmusiła go do rezygnacji ze stanowiska w 1942 r. Zastąpił go konserwatysta Ramón S. Castillo. W roku 1943 Castillo został obalony przez przewrót wojskowy. Po dwóch tymczasowych prezydentach “rewolucja pałacowa” doprowadziła do władzy grupę pułkowników, którym przewodził Juan Perón. Po czterech latach „neutralności”, podczas której Argentyna wspierała Oś, państwo dość późno bo w marcu 1945 roku włączyło się do drugiej wojny światowej po stronie aliantów i stało się członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Powrót do liberalnych rządów chwilowo wydawał się być możliwy, ale Perón odniósł druzgocące zwycięstwo w wyborach w lutym 1946 r. Perón, zwolennik Mussoliniego, założył nieznany wcześniej w Ameryce Łacińskiej rodzaj powszechnej dyktatury, bazujący początkowo na wsparciu armii, reakcjonistów, nacjonalistów i niektórych grup klerykalnych. W trakcie jego reżimu ograniczono wolność wypowiedzi, konfiskowano liberalne gazety takie jak La Prensa, więziono wrogów politycznych, a państwo przeszło na system jednopartyjny. Druga żona Peróna, popularna Eva Duarte de Perón, pomogła mu uzyskać wsparcie związków zawodowych, które od tej pory stały się głównym filarem jego potęgi politycznej. W roku 1949 zastąpiono konstytucję z roku 1853 taką, która pozwoliła Perónowi zostać prezydentem na drugą kadencję. W tym samym roku założono partię polityczną peronistów.

By naprawić problemy gospodarcze Argentyny Perón wdrożył program rozwoju przemysłowego, który prężnie rozwijał się w latach 40-tych i wczesnych latach 50-tych, choć utrudnieniem był brak zasobów energetycznych i odpowiednich maszyn, wspierany przez program opieki społecznej. Perón umieścił równeż sprzedaż i eksport pszenicy i wołowiny pod wyłączną kontrolą rządu, czym podkopał potęgę polityczną i ekonomiczną wiejskich oligarchów. We wczesnych latach pięćdziesiątych wsparcie społeczne Peróna, w związku z powracającymi problemami ekonomicznymi i śmiercią żony w 1952 roku, zaczęło się kurczyć. Produkcja rolnicza, która przez długi czas była głównym źródłem dochodu, gwałtowanie spadła i gospodarka zachwiała się. Kościół rzymskokatolicki, który w związku z odwróceniem się bliskich relacji pomiędzy państwem, a kościołem poczuł się wyobcowany, ekskomunikował Peróna, w końcu nawet wojsko zostało pozbawione złudzeń co do Peróna. W roku 1955 Perón został odsunięty od władzy przez armię, a władzę przejął wojskowy rząd tymczasowy generała Pedra Aramburu, który to próbował usunąć z kraju wszelkie ślady justycjalizmu (peronizm). Perón uciekł do Paragwaju, a w roku 1960 wyemigrował do Hiszpanii.

Argentyna w trakcie wygnania Peróna

W 1957 roku Argentyna wróciła do konstytucji z roku 1853 z poprawkami 1898 r. W roku 1958 Dr Arturo Frondizi został wybrany na prezydenta Argentyny. Frondizi zmuszony stawić czoło kryzysowi gospodarczemu i fiskalnemu, który odziedziczył po Perónie, zgodnie z radami i obietnicą pomocy finansowej USA wdrożył program oszczędnościowy, którego celem była „stabilizacja” gospodarki i zahamowanie inflacji. Lewicowcy, tak samo jak peroniści, którzy ciągle mieli spore poparcie społeczne, krytykowali ten plan, ponieważ większość obciążeń spedła na klasę pracującą i niższe warstwy klasy średniej. Frondizi popadł w niełaskę wojska z uwagi na swoją pobłażliwość dla reżimu Fidela Castro na Kubie i peronistów w kraju, którzy w wyborach kongresowych z roku 1962 odnieśli spektakularny sukces. Frondizi został aresztowany, a José María Guido objął urząd prezydenta, choć to wojsko kontrolowało kraj. Partie komunistyczne i peronistyczne zostały zakazane przed wyborami prezydenckimi, które odbyły się w 1963 r. Po wyborze umiarkowanie liberalnego Dr Artura Illíę wielu więźniów politycznych zostało uwolnionych, a do kraju wróciła względna stabilność polityczna. Nowy prezydent musiał się jednak zmierzyć z poważnym kryzysem ekonomicznym i trudnym problemem ponownego włączenia sił peronistycznych do argentyńskiego życia politycznego.

W roku 1964 Perón próbował wrócić z Hiszpanii, aby prowadzić swoich popleczników, ale próba ta nie udała się z uwagi na to, że Perón został zawrócony w Rio de Janeiro przez władze Brazylii. Pomimo tego, peroniści pozostali najpotężniejszą siła polityczną w kraju. Niechętna ponownemu odrodzeniu się peronizmu junta dowódców wojskowych, wspierana przez sferę wielkiego kapitału przejęła władzę w roku 1966 i umieściła generała Juana Carlosa Onganía, długoletniego prawicowego przeciwnika Illíi u władzy. Nowy rząd Onganíi rozwiązał zgromadzenie ustawodawcze, zakazał wszelkich ugrupowań politycznych, wprowadził nieoficjalną cenzurę prasy i umieścił pod rządową kontrolą państwowe uniwersytety. Powszechna opozycja wobec rządów twardej ręki reżimu Onganíi rosła w siłę, aż ten został usunięty przez wojsko w roku 1970 i zastąpiony przez generała Roberto M. Levingstona. Problemy gospodarcze i wzmożona aktywność terrorystyczna sprawiła, że Generał Alejandro Lanusse, który przewodził przewrotem przeciwko Onganíi, usunął w 1971 roku Levingstona i wdrożył aktywny program rozwoju gospodarczego, podziału majątku narodowego i stabilności politycznej. Jego bezpośrednie negocjacje z Juanem Perónem wraz ze zwołaniem wyborów narodowych i rządu cywili doprowadziły do powrotu Peróna do Argentyny w 1972 r.

Koniec dwudziestego wieku

Perón, po nieudanej próbie zjednoczenia różnych grup peronistycznych, odrzucił nominację swoich zwolenników do ubiegania się o urząd prezydenta w wyborach w marcu 1973, które wygrał Dr Hector Cámpora, kandydat peronistów. Ten następnie podał się do dymisji aby zrobić miejsce Perónowi. Po nowych wyborach, które odbyły się we wrześniu 1973 roku Perón został wybrany na stanowisko prezydenta a jego trzecia żona, Isabel Martínez Perón, na wice-prezydenta. Perón zmarł w lipcu 1974, a jego miejsce zajęła wdowa po nim. Jej rząd zmagał się problemami gospodarczymi, niepokojami wśród robotników, przemocą polityczną i głębokimi podziałami wśród peronistów.

W roku 1976 Isabel Perón została odsunięta od władzy przez juntę wojskową pod przywództwem Jorge Rafaela Videla, który został prezydentem do 1981 r. Rząd zawiesił działalność związków politycznych i gospodarczych, rozwiązał kongres, zmienił konstytucję i usunął większość urzędników rządowych. W trakcie rządów wojska tysiące obywateli podejrzanych o działanie na szkodę rządu zniknęło w trakcie wydarzeń, które są obecnie znane jako „brudna wojna”. W roku 1981 rząd Argentyny wystosował petycję do Organizacji Narodów Zjednoczonych o przejęcie posiadania nad Falklandami (Islas Malvinas), które były okupowane i do których roszczenia mieli Brytyjczycy od 1832 r. Napięcia wzrastały, aż 2 kwietnia 1982 roku wojska Argentyny, pod władzą generała broni i prezydenta Leopolda Galtieri najechały i rozpoczęły okupację wysp. Siły brytyjskie odpowiedziały szybko i w ciągu 6 tygodni wymusiły na siłach argentyńskich poddanie się. Porażka Argentyny doprowadziła do rezygnacji Galtieriego i w końcu do zakończenia rządów wojska. Emerytowany generał Reynaldo Bignone zastąpił Galtieriego na stanowisku prezydenta i nadzorował powrót państwa do rządów demokratycznych.

Pogoda

Argentyna

Brak danych o pogodzie

Kursy walut

Usa 1 USD 3,5651 zł
Euro 1 EUR 4,2746 zł
Chile 100 CLP 0,5708 zł
Meksyk 1 MXN 0,2001 zł
Brazylia 1 BRL 1,1362 zł
Paragwaj 100 PYG 0,0629 zł
Peru 1 PEN 1,0979 zł
Argentyna 1 ARS 0,2081 zł
Urugwaj 1 UYU 0,1234 zł
Gwatemala 1 GTQ 0,4886 zł